
అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికల తర్వాత ఆ దేశ రాజకీయాలు పూర్తిగా మారిపోతున్నాయి. ప్రతినిధుల సభ, సెనెట్లలో డెమోక్రాట్లు మెజారిటీ సాధించడంతో అధ్యక్షుడు ట్రంప్ను ఇరుకున పెట్టాలని చూస్తున్నారు. కానీ డెమోక్రాట్ల వ్యూహాలను అడ్డుకోవడానికి ట్రంప్ వద్ద ‘వీటో’ అనే శక్తివంతమైన అస్త్రం ఉంది. అసలు ఈ వీటో అంటే ఏమిటి? అది ఎలా పనిచేస్తుందనేది చూద్దాం.
అమెరికా పార్లమెంట్ను కాంగ్రెస్ అంటారు. అక్కడ ఆమోదించిన ఏదైనా బిల్లు చట్టం కాకుండా అడ్డుకోవడానికి అధ్యక్షుడికి రాజ్యాంగం కల్పించిన ప్రత్యేక అధికారమే వీటో. ఒకవేళ కాంగ్రెస్ పంపిన బిల్లు తప్పుగా ఉందని లేదా అన్యాయంగా ఉందని అధ్యక్షుడు భావిస్తే దానిపై సంతకం చేయకుండా వెనక్కి పంపవచ్చు. సభ్యులు ఎవరైనా ఎంతో శక్తివంతంగా మారి ఏకపక్షంగా వ్యవహరిస్తే వారిని కట్టడి చేయడానికి ఈ అధికారం అధ్యక్షుడికి రక్షణగా నిలుస్తుంది.
అమెరికాలో ఏ బిల్లు అయినా చట్టం కావాలంటే ముందుగా ప్రతినిధుల సభ, సెనెట్ రెండూ సాధారణ మెజారిటీతో దాన్ని ఆమోదించాలి. ఆ తర్వాత అధ్యక్షుడు దానిపై సంతకం చేయాలి. ఒకవేళ కాంగ్రెస్ సమావేశాలు జరుగుతున్నప్పుడు అధ్యక్షుడు ఆ బిల్లుపై 10 రోజుల్లోపు సంతకం చేయకపోతే అది వాటంతట అదే చట్టమైపోతుంది. అయితే వీటో అనేది తిరుగులేని అస్త్రం కాదు. దీని ద్వారా అధ్యక్షుడు బిల్లులోని నిబంధనలను స్వయంగా మార్చలేరు.
కానీ వీటో చేస్తానని బెదిరించి, తనకు కావలసిన మార్పులు చేసేలా కాంగ్రెస్ సభ్యులను దారికో తెచ్చుకోవచ్చు. మరోవైపు అధ్యక్షుడు వెనక్కి పంపిన బిల్లును కాంగ్రెస్ కూడా తిప్పికొట్టవచ్చు. ప్రతినిధుల సభ, సెనెట్ రెండూ మూడింట రెండొంతుల ప్రత్యేక మెజారిటీతో ఆ బిల్లును మళ్లీ ఆమోదిస్తే అధ్యక్షుడితో సంబంధం లేకుండా అది చట్టంగా మారిపోతుంది. అయితే ఇలా జరిగిన సందర్భాలు చరిత్రలో చాలా తక్కువ.
ఈ వీటో అధికారంలో ప్రధానంగా రెండు రకాలు ఉన్నాయి. మొదటిది రెగ్యులర్ వీటో. ఇందులో అధ్యక్షుడు బిల్లుపై సంతకం చేయడానికి నిరాకరించి 10 రోజుల్లోపు కాంగ్రెస్కు తిరిగి పంపుతారు. అప్పుడు కాంగ్రెస్ సభ్యులు మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీతో దాన్ని మళ్లీ ఆమోదించే అవకాశం ఉంటుంది. రెండవది పాకెట్ వీటో. ఇందులో అధ్యక్షుడు బిల్లుపై సంతకం చేయరు. అలా అని వెనక్కి కూడా పంపరు. కాంగ్రెస్ సమావేశాలు ముగియడానికి సరిగ్గా 10 రోజులు ఉందనగా.. అధ్యక్షుడు కావాలనే ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు. అమెరికా చరిత్రలో జరిగిన వీటోలలో దాదాపు 41 శాతం ఇవే అయినప్పటికీ 2000 సంవత్సరం నుంచి దీన్ని ఎవరూ వాడలేదు.
అమెరికా అధ్యక్షులు ఇప్పటివరకు తమ పదవీకాలంలో మొత్తం 2,599 బిల్లులపై వీటో అధికారాన్ని వాడారు. ఇందులో అత్యధికంగా ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్వెల్ట్ తన నాలుగేళ్ల పదవీకాలంలో ఏకంగా 635 సార్లు దీన్ని ఉపయోగించారు. మొత్తంగా ఇప్పటివరకు 38 మంది అధ్యక్షులు ఈ వీటో అస్త్రాన్ని వివిధ సందర్భాల్లో ప్రయోగించారు.









