‘Gen-Z’ movement :అణచివేత విధానాలు, వ్యవస్థాగత అన్యాయాలకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలు, విద్యార్థులు రోడ్డెక్కి ఉద్యమించడం చరిత్రలో కొత్తేమీ కాదు. సమాజంలో అసంతృప్తి హద్దులు దాటినప్పుడు ప్రజా గ్రహాంబరం ఉద్యమ రూపం దాలుస్తుంది. ఇటీవల కాలంలో మన పొరుగున ఉన్న పలు ఆసియా దేశాల్లో తీవ్రస్థాయిలో చెలరేగిన ఇన్‌స్టెంట్ ఉద్యమాలు ఇందుకు నిదర్శనంగా నిలిచాయి. విద్యార్థులు, యువత (జెన్-జీ) ఒకేసారి ఏకమై పిడికిలి బిగించి సాగించిన పోరాటాల దాటికి అక్కడి ప్రభుత్వాలు సైతం గడగడలాడి చివరకు కుప్పకూలిపోవాల్సి వచ్చింది.

శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్‌ దేశాల్లో సాగిన ఉద్యమాలు తీవ్ర అశాంతికి, ఆస్తి నష్టానికి దారితీశాయి. 2022లో శ్రీలంకలో ఆర్థిక సంక్షోభం, ధరల పెరుగుదల, పాలనా వైఫల్యాలపై లంక యువత ఆగ్రహం కట్టలు తెంచుకుని ఏకంగా అధ్యక్ష భవనాన్ని ఆక్రమించే వరకు వెళ్లింది. అలాగే 2024లో బంగ్లాదేశ్‌లో ఉద్యోగాల రిజర్వేషన్లకు వ్యతిరేకంగా మొదలైన నిరసనలు ప్రధాని షేక్ హసీనా రాజీనామాకు, ఆమె దేశం విడిచి పారిపోవడానికి కారణమయ్యాయి. 2025లో నేపాల్‌లోనూ ఉపాధి లేమి, ప్రభుత్వ అణచివేతపై యువత తిరగబడగా తీవ్ర హింస చెలరేగి డజన్ల కొద్దీ ప్రాణాలు గాలిలో కలిసిపోయాయి.

పొరుగుదేశాల్లో చోటుచేసుకున్న హింసాత్మక ఘటనలు ఒకవైపు భయాందోళనలు రేకెత్తించగా, భారతదేశంలో జరిగిన విద్యార్థి ఉద్యమం మాత్రం ఆ దేశాలకు భిన్నమైన మార్గంలో సాగింది. నీట్ (NEET) ప్రశ్నాపత్రాల లీకేజీ, విద్యావ్యవస్థలోని లోపాలపై ఆగ్రహించిన యువత ‘కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ’ (CJP) పిలుపుతో ఒక్కటయ్యారు. తమ భవిష్యత్తు కోసం ఒక్కొక్కరుగా కదలివచ్చి, ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద మహోద్యమాన్ని నిర్మించారు. కానీ ఎక్కడా అదుపు తప్పకుండా, గాంధేయ మార్గాన్ని పుణికిపుచ్చుకుని తమ నిరసనను వ్యక్తం చేశారు.

భారతీయ యువత ఈ ఉద్యమంలో ప్రదర్శించిన పరిణతి, సహనం ప్రపంచానికే ఆదర్శంగా నిలిచాయి. హింసకు తావులేకుండా తమ ఆందోళనలకు సృజనాత్మకతను జోడించి సమాజాన్ని, సోషల్ మీడియాను విశేషంగా ఆకట్టుకున్నారు. లాఠీలు, తుపాకులు పట్టుకుని బెదిరించడానికి వచ్చిన భద్రతా దళాల పట్ల యువత ప్రదర్శించిన సౌమ్యత అందరి మనసులను గెలుచుకుంది. ఉడుకురక్తం కలిగిన వయసులోనే, విచక్షణ కోల్పోకుండా నిరసన తెలపడం ఈ ఉద్యమంలో అత్యంత ప్రముఖమైన అంశంగా నిలిచింది.

భద్రతా దళాలతో నిరసనకారులు ప్రవర్తించిన తీరు సోషల్ మీడియాలో వైరల్‌గా మారింది. “అంకుల్.. మీకూ పిల్లలున్నారు కదా, రేపు వాళ్లకూ లీకేజీల వల్ల అన్యాయం జరిగితే ఎలా?” అంటూ ప్రశ్నించి అధికారుల మనసులను సైతం కరిగించారు. తమ కోసం వచ్చిన ఆహార పొట్లాలు, మంచినీళ్ల సీసాలను విధి నిర్వహణలో ఉన్న పోలీసులకే అందించి ఔదార్యం చాటారు. చేతుల్లో గులాబీలు పెడుతూ “మేం కల్మషం లేని పువ్వుల్లాంటి వాళ్లం” అని ప్రేమ పూర్వక సంకేతాన్ని పంపించారు.

ఈ సుదీర్ఘ ఆందోళనలో కొంటెతనంతో కూడిన అనేక క్షణాలు ప్రజలను ఆకట్టుకున్నాయి. ఒక వైపు లాఠీ ఛార్జ్ చేయడానికి పోలీసులు వస్తుంటే “అంకుల్ నన్ను కొట్టకండి, నేను ప్రోటీన్ షేక్ తాగలేదు, వేగంగా పరుగెత్తలేను” అని ఒక యువతి సరదాగా అనడం నవ్వులు పూయించింది. మరోవైపు పోలీసులు లాఠీలతో దూసుకొచ్చిన ప్రతిసారీ ఒక్కసారిగా విద్యార్థులంతా బిగ్గరగా ‘జనగణమన’ ఆలపించడంతో భద్రతా దళాలు స్థాణువులై ఆగిపోయిన దృశ్యాలు దేశవ్యాప్తంగా నెటిజన్లను కట్టిపడేసాయి.

35 రోజుల పాటు సాగిన ఈ సుదీర్ఘ ఉద్యమంలో ఎన్నో ఒత్తిళ్లు, ఆటంకాలు ఎదురయ్యాయి. లాఠీ దెబ్బలతో ఒళ్లు హూనమై రక్తం కారుతున్నా యువత ఏనాడూ విచక్షణ కోల్పోలేదు. “సరే అంకుల్, ఇంటికి వెళ్లి పిల్లలను చావబాదామని మీ కుటుంబానికి చెప్పుకోండి” అని అన్నారే తప్ప, పోలీసులపై ఎదురుతిరిగే ప్రయత్నం చేయలేదు. సీజేపీ పిలుపు మేరకు ‘ఛలో పార్లమెంట్’ నిర్వహించినప్పటికీ, ఎక్కడా ప్రభుత్వ ఆస్తులను ధ్వంసం చేయకుండా అత్యంత క్రమశిక్షణతో ప్రవర్తించారు.

విద్యార్థుల అతులిత పోరాట పటిమ ముందు చివరకు కేంద్ర ప్రభుత్వం దిగిరాక తప్పలేదు. సీజేపీ పెట్టిన 72 గంటల గడువు, హెచ్చరికల నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం వేగంగా స్పందించింది. పరీక్షల నిర్వహణ బాధ్యతల్లో వైఫల్యానికి నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. ఆయన రాజీనామాను రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ఆమోదించగా, వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి ప్రహ్లాద్ జోషికి విద్యాశాఖ అదనపు బాధ్యతలను అప్పగించారు.

కేంద్ర మంత్రులు జేపీ నడ్డా, జితేంద్ర సింగ్ తదితరులు సీజేపీ ప్రతినిధులైన అశుతోష్ రంకా, సౌరవ్ దాస్‌లతో కాన్‌స్టిట్యూషన్ క్లబ్‌లో కీలక చర్చలు జరిపారు. లీకేజీ బాధ్యులపై ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టుల ద్వారా కఠిన చర్యలు తీసుకోవడంతో పాటు, పేపర్ లీకేజీల వల్ల తీవ్ర మనోవేదనకు గురై ఆత్మహత్య చేసుకున్న విద్యార్థుల కుటుంబాలకు తగిన పరిహారం చెల్లించడానికి ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. అలాగే ఆందోళనల్లో పాల్గొన్న విద్యార్థులపై నమోదైన ఎఫ్‌ఐఆర్‌లను పూర్తిగా ఉపసంహరించుకుంటున్నట్లు ప్రకటించింది.

ఈ పోరాటం కేవలం రాజీనామాతో ముగిసిపోలేదు. విద్యావ్యవస్థలో, పరీక్షల నిర్వహణలో సమూల మార్పుల కోసం సీజేపీ ఒక ఐదు సూత్రాల ముసాయిదా చార్టర్‌ను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. దీనిని పరిశీలిస్తున్నామని, భవిష్యత్తులో నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ (NTA) వంటి వ్యవస్థలను మరింత జవాబుదారీగా మారుస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. నాలుగు వారాల తర్వాత మళ్లీ సమావేశమై ఈ సంస్కరణలపై చర్చించాలని ఇరు వర్గాలు సూత్రప్రాయంగా నిర్ణయించాయి.

ప్రభుత్వంతో కుదిరిన ఒప్పందంపై సంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తూ సీజేపీ తమ 36 రోజుల ఉద్యమాన్ని విరమిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. మంగళవారం నాటికి ఒప్పంద అధికారిక పత్రాలను పంచుకుంటామని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. ఒప్పందం కుదరడంతో జంతర్ మంతర్ వద్ద ఉన్న వేలాది మంది విద్యార్థులు పరస్పరం కౌగిలింతలు, షేక్‌హ్యాండ్లతో సంతోషాన్ని పంచుకున్నారు. అధికారులు ఢిల్లీలో మూసివేసిన మెట్రో స్టేషన్లను పునరుద్ధరించారు, భద్రతా దళాల ఉపసంహరణ ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది.

ఈ విజయం కేవలం పరీక్షల రద్దుకో, మంత్రి రాజీనామాకో పరిమితం కాదు. “జెన్-జీ అంటే కేవలం ఫోన్లకు పరిమితమయ్యే తరం కాదు, సమాజంలో అన్యాయం జరిగితే ప్రభుత్వాన్ని కూడా ప్రశ్నించి దారిలోకి తెచ్చే సత్తా ఉన్న తరం” అని విద్యార్థినులు చాటిచెప్పారు. ఇది తమ మొదటి విజయమని, భవిష్యత్తులో విద్యా వ్యవస్థను మరింత పారదర్శకంగా మార్చేవరకు తమ పోరాటం కొనసాగుతుందని యువత ప్రకటించారు. శాంతియుత ప్రజాస్వామ్య పోరాటానికి ఈ ఘటన ఒక నిదర్శనంగా నిలిచింది.